Deepfake và nội dung AI: Dán nhãn có đủ để bảo vệ người dùng Việt Nam?

[WhiteHat Team]

Sự phát triển nhanh của các công cụ AI đang làm mờ ranh giới giữa nội dung thật và nội dung được tạo dựng. Câu hỏi đặt ra không chỉ là người dùng có còn phân biệt được thật - giả hay không, mà còn là: việc dán nhãn nội dung AI liệu có thực sự giúp ích, hay chỉ dừng lại ở mức cảnh báo mang tính hình thức?
​

Ảnh minh họa: Google Gemini​

Deepfake tại Việt Nam: Có nên bắt buộc gắn nhãn?​

Gần đây, các video deepfake giả mạo người nổi tiếng, KOL, thậm chí lãnh đạo xuất hiện ngày càng nhiều trên các nền tảng như TikTok hay Facebook Reels. Những nội dung này tưởng là giải trí nhưng thường khai thác yếu tố gây tò mò hoặc gây sốc để thu hút người xem, từ phát ngôn gây tranh cãi đến quảng cáo trá hình, kêu gọi đầu tư.

Điểm đáng chú ý là tốc độ lan truyền của các nội dung này thường nhanh hơn khả năng kiểm chứng. Trong khi đó, phần lớn người xem không có đủ thời gian hoặc công cụ để xác minh nguồn gốc, mà cứ tưởng là thật.

Từ thực tế này, một số ý kiến cho rằng cần xem xét việc dán nhãn bắt buộc đối với nội dung có yếu tố AI hoặc deepfake. Tuy nhiên, đây vẫn là vấn đề đang được thảo luận. Việc có áp dụng rộng rãi hay không và áp dụng ở mức nào, còn phụ thuộc vào khung pháp lý và cách tiếp cận quản lý trong thời gian tới.​

Người dùng Việt Nam có quan tâm nội dung do AI tạo ra?​

Bên cạnh câu chuyện quản lý là vấn đề hành vi người dùng. Thực tế cho thấy, phần lớn người dùng mạng xã hội hiện nay tiếp cận nội dung theo hướng giải trí nhanh, ưu tiên yếu tố hấp dẫn và cảm xúc hơn là kiểm chứng.

Vì vậy, câu hỏi “nội dung này có phải do AI tạo hay không” không phải lúc nào cũng là mối quan tâm hàng đầu. Ngay cả khi có dán nhãn, mức độ chú ý và tác động của nhãn đó đến hành vi người dùng vẫn là điều chưa rõ ràng.

Nói cách khác, hiệu quả của việc dán nhãn không chỉ phụ thuộc vào việc có hay không, mà còn phụ thuộc vào việc người dùng có thực sự quan tâm và hiểu ý nghĩa của nó hay không.​

Dán nhãn AI: giải pháp hay chỉ là bước đầu?​

Dán nhãn AI thường được so sánh với các cảnh báo “tin giả” đã từng triển khai trên nhiều nền tảng. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ các cảnh báo này cho thấy, không phải lúc nào nhãn cũng thay đổi được hành vi người dùng.

Trong một số trường hợp, nội dung dù đã được cảnh báo vẫn tiếp tục được chia sẻ nếu đủ hấp dẫn hoặc phù hợp với niềm tin sẵn có của người xem. Điều này cho thấy dán nhãn có thể là một công cụ hỗ trợ, nhưng khó có thể xem là giải pháp toàn diện.

Ở góc độ trung lập, có thể xem dán nhãn là một trong nhiều biện pháp đang được cân nhắc, bên cạnh các hướng tiếp cận khác như nâng cao nhận thức người dùng, điều chỉnh thuật toán phân phối nội dung hoặc hoàn thiện quy định pháp lý liên quan.​

Rủi ro không chỉ dừng ở nội dung giả​

Từ góc độ an ninh mạng, deepfake và nội dung do AI tạo ra có thể bị lợi dụng trong nhiều kịch bản khác nhau, không chỉ dừng ở việc gây hiểu nhầm thông tin. Một số rủi ro thường được nhắc đến gồm:​

• Giả mạo danh tính để phục vụ mục đích lừa đảo​
• Tác động đến uy tín cá nhân hoặc tổ chức​
• Phát tán thông tin sai lệch có chủ đích​

Những kịch bản này có điểm chung là khai thác yếu tố “niềm tin” của người dùng, khiến việc nhận diện trở nên khó khăn hơn so với các hình thức lừa đảo truyền thống.

Việc dán nhãn AI có thể là một bước đi cần thiết, nhưng câu chuyện lớn hơn vẫn là cách xây dựng một môi trường thông tin minh bạch và đáng tin cậy. Đây nhiều khả năng sẽ là chủ đề thú vị sẽ còn tiếp tục được thảo luận trong thời gian tới.​